Tình trạng hiếm mưa, thiếu nước gây hạn hán, nắng nóng bất thường đang diễn ra ở Việt Nam. Theo ông Lê Thanh Hải - Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Trung ương, nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu do tác động của El Nino.

ông nói: Mùa mưa năm vừa qua kết thúc rất sớm, hết tháng 7 đã ít mưa và sang tháng 8 hầu như không còn mưa. Hiện tượng mưa ngâu như quy luật hằng năm cũng không có. Bên cạnh đó diễn biến của hoạt động El Nino tiếp tục kéo dài đến tận bây giờ. Nhiệt độ trung bình các tháng vừa qua đều cao hơn mức trung bình hằng năm rất nhiều. Các đợt gió mùa đông bắc gây hiện tượng lạnh trong mùa đông năm nay cũng đặc biệt. Thông thường vào mùa đông miền Bắc chịu 4-5 đợt không khí lạnh mỗi tháng và thời gian, cường độ tương đối đều.

Năm nay tính trung bình thì vẫn đủ các đợt không khí lạnh, mỗi tháng có 3-4 đợt. Tuy nhiên, cường độ và thời gian xuất hiện không đều. Có những lúc không khí lạnh tràn về rất mạnh, gây ra các đợt rét đậm kéo dài và giữa các đợt đó không có các đợt nhẹ hơn nên xảy ra những đợt nắng nóng kéo dài. Đặc biệt đợt nóng dài 11 ngày trước Tết ở Bắc Bộ là hiếm thấy trong lịch sử, chưa từng thấy trong chuỗi quan trắc khí tượng.

Đợt nắng nóng này làm nhiệt độ ở Hà Nội cao hơn trung bình 7độC (nhiệt độ thấp nhất ở Hà Nội là 20-21độC trong khi nhiệt độ trung bình tháng 2 hằng năm thường 17,5-18độC). Sau đợt nắng nóng lại có đợt lạnh trong Tết tương đối sâu và kéo dài. Tiếp đó lại có đợt nóng nhiệt độ cao hơn trung bình 2-3độC như hiện nay. Sự thay đổi đột ngột này làm mọi người cảm nhận rõ dấu hiệu bất thường hơn. Tháng 2-2009 nhiệt độ cũng cao hơn trung bình nhiều năm 4-5độC nhưng vì tăng đều đều cả tháng nên mọi người không cảm thấy dấu hiệu bất thường.

Một bất thường nữa là mực nước các sông miền Bắc đều xuống mức thấp ngoài dự kiến. Mực nước sông Hồng ở Hà Nội cứ phá dần kỷ lục lịch sử từ mức 0,7m xuống 0,48m rồi đến mức không ai ngờ là 0,1m. Mực nước này chưa bao giờ xảy ra. Nền nhiệt độ trong ba tháng vừa qua đều cao hơn mức trung bình của thời kỳ, phù hợp với hoạt động của El Nino. Năm 1997-1998 cũng là đỉnh cao của hiện tượng El Nino và diễn biến thời tiết cũng tương tự thế này.

Tình trạng hiếm mưa không phải chỉ ở Việt Nam mà ở toàn Nam á, Nam Trung Quốc. Sông Mekong cũng thiếu hụt nước đến mức kỷ lục ở các vùng trung lưu chảy qua Lào, Thái Lan. Thông thường mùa mưa kéo dài đến tháng 10 nhưng tháng 10-2009 đã hết hẳn mưa ở các nước bán đảo Đông Dương. Do thiếu mưa nên các đập thủy điện trên các sông cũng tăng cường tích nước dự phòng. Khi phát điện, các hồ thủy điện xả nước xuống hạ lưu nhưng việc xả nước không đều, thường theo đợt khiến mực nước sông hạ lưu không được cải thiện.

Tháng 3 và tháng 4 này sẽ nóng hơn các năm. Tới tháng 4 năm nay, nhiệt độ trên cả nước vẫn cao hơn mức trung bình 1-2OC và nhiều khả năng xuất hiện các đợt nắng nóng sớm. Lượng mưa vẫn ít hơn trung bình, thiếu hụt 20-50% và tháng 3, tháng 4 là thời kỳ khô hạn gay gắt nhất đối với Tây nguyên và Nam Bộ. Hai vùng này đầu tháng 4 mới có những cơn mưa trái mùa xuất hiện nhưng chỉ cải thiện khô hạn ở những khu vực hẹp. Còn Bắc Bộ hi vọng sẽ có những cơn mưa rào và dông đầu mùa cuối tháng 3 cải thiện bớt khô hạn. Nếu El Nino trở lại mức trung tính như những nhận định hiện nay thì chưa chắc mùa hè năm nay nóng hơn mức bình thường.

PGS.TS Trần Thục (Viện trưởng Viện Khoa học khí tượng thủy văn và Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho rằng: Bất thường là do El Nino hoạt động mạnh. Khó khẳng định những hiện tượng thời tiết bất thường gần đây là do tác động của biến đổi khí hậu. Cũng có thể nói là có và cũng có thể chưa dám nói là có. Nhưng chắc chắn vừa qua do hiện tượng El Nino hoạt động tương đối mạnh làm thay đổi quy luật khí hậu thời tiết bình thường. Có thể nói gián tiếp biến đổi khí hậu làm El Nino hoạt động mạnh hơn, thông qua El Nino làm thời tiết có những chuyển biến bất thường. Chưa ai dám khẳng định biến đổi khí hậu làm thời tiết bất thường như vừa qua nhưng do El Nino gây nên thì có thể khẳng định được.

(Theo Bộ Tài nguyên và môi trường)